ספריית חב"ד ליובאוויטש

ב"ה, י"א ניסן, ה'תשכ"ט

ברוקלין, נ.י.

אל בני ובנות ישראל אשר בכל מקום ומקום

ה' עליהם יחיו

שלום וברכה!

דער יום-טוב פסח, ראש השנה לרגלים, דער ערשטער פון אַלע ימים-טובים, און זיין אינהאַלט – יציאת מצרים (דער אַרויסגיין פון מצרים), ווען אידן זיינען געוואָרן אַ פאָלק, האָבן אַ ספּעציעלע באַדייטונג אַלס אַ כללות'דיגע (אומפאַסנדע) געשעהניש, ביז אַז אַלע זיינע איינצעלהייטן זיינען כללות'דיגע הוראות (אָנווייזונגן) און, פאַרשטייט זיך, נצחיות'דיגע, אַזוי ווי אַלע ענינים פון תורה וואָס איז אַ נצחיות'דיגע און איז ניט באַשרענקט פון צייט און אָרט.

מיר וועלן זיך דאָ אָפּשטעלן אויף איין ענין פון קרבן פסח און יציאת מצרים.

דער קרבן פסח פאָדערט און איז פאַרבונדן מיט מצות מילה און ווי געזאָגט: המול לו כל זכר ואז יקרב לעשותו גו' וכל ערל לא יאכל בו (עס זאָל גע'מל'ט ווערן יעדער זכר און דאַן זאָל ער צוטרעטן מאַכן עם (דעם קרבן פסח). און קיין ערל זאָל ניט עסן פון עם). אויך דער גאַנצער ענין פון יציאת מצרים איז געווען, ווי אונזערע חכמים ערקלערן, אין זכות פון די צוויי מצות: פסח און מילה.

עס איז פאַראַן אויך אַן אינערלעכער צוזאַמענבונד צווישן ביידע ענינים*.

ברית מילה, אויף דעם אַכטן טאָג באַלד נאָכן געבורט, שטעלט מיט זיך פאָר דעם בונד (ברית) צווישן אַן אידן מיטן אויבערשטן באַלד ביים אָנהויב פון לעבן, אַז דאָס גאַנצע לעבן וועט זיין לויט דעם רצון פון דעם אויבערשטן.

קרבן פסח – איז צום אַלעם ערשטן – אָנגעזאָגט געוואָרן צו דעם הויפּט פון אַ משפחה (איש שה לבית אבות שה לבית. למשפחותיכם). עס קומט פאָר אין מיטלפּונקט פון לעבן, ווען דער איד איז שוין אַ פאַמיליען מענטש און אַ בעל-הבית פאַר זיך.

ביים ערשטן קרבן פסח אין מצרים שטייט אויך משכו וקחו לכם – ציט זיך צוריק (פון עבודה-זרה) און נעמט מאַכן דעם קרבן פסח. דאָס לאָזט אונז הערן, אַז אין דער דאָזיגער תקופה פון לעבן איז דאָ אַן עבר (פאַרגאַנגענהייט) וואָס עס קען זיין אַז דער עבר איז געווען ניט אינגאַנצן ווי עס באַדאַרף צו זיין, און מ'דאַרף אים פאַריכטן.

אָנווענדענדיק דעם אינהאַלט פון די אויבנדערמאָנטע ענינים אין טאָג-טעגלעכן לעבן, איז די אָפּלערנונג דערפון:

יעדער רגע פון לעבן איז אַן אָנהויב פון שעות און טעג וואָס קומען אָן נאָך עם. ער איז אויך אַ המשך (פאָרטזעצונג) פון דעם עבר. מער בכללות:

עס זיינען פאַראַן טעג און צייטן ווען דער מענטש הויבט אָן נייע ענינים, און עס זיינען פאַראַן טעג און צייטן ווען דער מענטש זעצט פאָר און טוט אין זיינע פריערדיגע ענינים.

עס איז דאָך אני נבראתי לשמש את קוני (איך בין באַשאַפן געוואָרן כדי צו דינען דעם אויבערשטן) און נאָכמער – מ'איז משועבד (פאַרקנעכט) צו "אנכי ה' אלקיך (אויבערשטן, ווייל ער איז דער) אשר הוצאתיך מארץ מצרים (אַרויסגענומען פון מצרים)", איז

די צוויי דערמאָנטע אייגנשאַפטן פון ברית מילה און קרבן פסח, ווערן אויך אָפּגעשפּיגלט אין צוויי כללות'דיגע סוגים פון עבודת השם: די עבודה פון אַ צדיק – וואָס ער האָט צו טאָן בעיקר מיט נייע ענינים און נייע דערגרייכונגען; און די עבודה פון אַ בעל-תשובה – וואָס האָט צו טאָן בעיקר מיט פאַריכטן און פאַרבעסערן דעם עבר. אויך אין העכערן זין פון תשובה – אומקערן זיך צום מקור – מיינט דאָך אויך, אַז ער איז פריער געווען נאָענט צום מקור און האָט זיך דערווייטערט. וואָרום די נשמה, איידער זי איז אַראָפּגעקומען, צו באַלעבן דעם גוף, איז געווען לויטער רוחניות, און מ'דאַרף זען אַז אויך בשעת די נשמה איז אין גוף זאָל זי זיין רוחניות'דיג, און נאָך מער – זי דאַרף אויך דעם גוף און נפש הבהמית מאַכן רוחניות'דיג.

אַזוי אויך בפרטיות יעדן טאָג באַ יעדער אידן: גלייך באַם אויפשטיין פון שלאָף איז ער דאָך אַ ברי' חדשה (אַ ניי באַשאַפענער) און הויבט אָן אַ נייעם לעבן מיט מודה אני כו'. און דער צווייטער קצה (עקסטרעם) פאַר'ן איינשלאָפן ווערן – דער חשבון הנפש פון דעם פאַרגאַנגענעם טאָג אין קריאת שמע שעל המטה איידער ער גיט דעם אויבערשטן דעם פקדון: בידך אפקיד רוחי.

***

דאָס איז אויך דער ענין פון זמן חרותנו און יציאת מצרים אין טאָג-טעגלעכן לעבן: זיין פריי און אַרויסגיין פון די באַשרענקונגען (מצרים וגבולים) פון דער אייגענער נאַטור און פון פאַרשקלאַפונג צו דער פרעמדער סביבה. און דאָס פאָדערט עבודה אין אַ צוויי-פאַכיגען אופן: ווי עבודה פון אַ צדיק – כסדר אָנצוהויבן נייע גוטע זאַכן, עשה טוב; און עבודה פון אַ בעל-תשובה, סור מרע ועשה טוב* – צו פאַריכטן וואָס עס איז נויטיג פון עבר און גרייכן אַלץ העכער און נעענטער צום אורשפּרינגלעכן מקור אין ג-טלעכקייט.

און אפילו ווען מ'געפינט זיך, ר"ל, אין אומשטענדן, ווי אַמאָל אין מצרים, ווען עס האָבן זיך צוגעקלעפּט גאָר פיל ניט-געוואונשענע פרעמדע זאַכן – איז אויב נאָר ער באַשליסט מיט אַן אמת זיין דעם אויבערשטן'ס, ער זאָגט ה' אלקינו (אונזער כח און אונזער חיות) ה' אחד – ווערט גלייך אנכי ה' אלקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים – איצט אַזוי ווי דאַמאָלס. עס ווערט בטל זיין פאַרשקלאַפונג צו פרעה און צו מצרים ערות הארץ, ער קריכט אַרויס פון זומפּ, פאַריכט דעם עבר און הויבט אָן אַ ניי לעבן, אַן אמת אידישן לעבן – אמת'ע פרייהייט דורך תורה און מצוות.

***

ויהי רצון אַז דאָס אַלץ זאָל זיין ווי באַ יציאת מצרים דעם ערשטן מאָל – ביד רמה, מיט שטאָלץ און מיט געזאַנג און שמחה,

און דורך דעם אַלעם מקרב זיין און ממהר זיין די פאַרווירקלעכונג פון דער נבואה-הבטחה: כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות – בגאולה האמתית והשלימה על ידי משיח צדקנו.

בברכת חג הפסח כשר ושמח,

מנחם שניאורסאהן


נדפסה בהגש"פ עם לקוטי טעמים, מנהגים וביאורים (קה"ת, תנש"א) ח"ב ע' תרכב. תרגום האגרת בלה"ק נדפסה ב"תורת מנחם – אגרות מלך" ח"ב ע' סז ואילך.

לכתוב: וישלח לו, כב.

הכוונה: מענה רבינו – ניסן תשכ"ט.

המבואר במ"א: ראה לקו"ש ח"ג ע' 759 ואילך. מפענח צפונות פ"ה סי"ח. וש"נ.

איש שה לבית גו': בא יב, ה.

למשפחותיכם: שם, כא.

אנכי ה"א גו': יתרו כ, ב. וראה פרש"י עה"פ.

מש"כ: איכה ג, כג.

בקונט' ביקור שיקאַגאָ: ולאח"ז בסה"מ ה'תש"ב ע' 89.

בידך אפקיד רוחי: תהלים לא, ו.

בס' המאמרים תרכ"ט: בהוצאת קה"ת תשנ"ב – ע' קה ואילך.

סור . . טוב: תהלים לד, טו.

ה' . . אחד: ואתחנן ו, ד.

מצרים ערות הארץ: מקץ מב, ט. ועוד.

ביד רמה: בשלח יד, ח. וראה ת"א עה"פ.

הכוונה: מענה רבינו – ניסן תשכ"ט.

ראש השנה לרגלים: ר"ה ד, א.

יציאת מצרים . . געוואָרן אַ פאָלק: ראה מפרשים ליחזקאל טז.

אַ כללות'דיגע (אומפאַסנדע) געשעהניש: כי הוא (יצי"מ) יסוד גדול ועמוד חזק בתורתנו ובאמונתנו כו' (חינוך מצוה כא).

אַ נצחיות'דיגע: בכל פרטי' (ולא רק הציווים שבה), שהרי צ"ל ברכת התורה – "נותן התורה" ל' הווה (לקו"ת ויקרא כג, א) – גם בנוגע לכתוב ואחות לוטן תמנע וכיו"ב (ראה סנה' צט, ב). פיה"מ להרמב"ם ר"פ חלק יסוד השמיני: ואין הפרש כו'.

המול . . בו: שמות יב, מח.

לא יאכל בו: ופסח לא בא מתחלתו אלא לאכילה (משנה פסחים עו, ב).

חכמים ערקלערן: פדר"א פכ"ט.

אינערלעכער צוזאַמענבונד: להעיר ג"כ אשר פסח ומילה שניהם מ"ע שיש בה כרת (כריתות בתחלתה).

*) הכוונה: ששניהם הוראות הקשורות בחילוק מצב האדם בקשר לגילו.

באַלד נאָכן געבורט: ועד יום השמיני כאלו הוא עדיין בבטן (האם) – מו"נ ח"ג פמ"ט. וראה דב"ר רפ"ו. נדה לא, ב. ויק"ר פכ"ז, י. ס' הבהיר [ס]' קסח.

מילה . . דאָס גאַנצע לעבן: יומתק ע"פ המבואר במ"א אשר מילה היא פעולה נמשכת, וכדמוכח במנחות מג, ב.

משכו . . זרה): שמות יב, כא. מכילתא שם.

יעדער רגע: לבד הראשון – שאין שם עבר והאחרון – שאין שם עתיד. ואכ"מ.

אני . . קוני: משנה סוף קידושין.

משועבד . . מצרים: רש"י שמות כ, ב. וראה מכילתא שם. שמו"ר פכ"ט, ג.

תשובה . . צום מקור: ראה תניא פל"א (ומבאר שם: היא בחי' יצי"מ כו'). ובלקו"ת ר"פ האזינו: הנה עיקר התשובה הוא כו'.

נאָך מער: ראה תניא פל"ז (מח, סע"א) וכל ניצוץ כו'.

אַ ברי' חדשה: ראה שו"ע אדה"ז חאו"ח (מהדו"ק) ר"ס ד.

מודה אני: וסיומו רבה אמונתך – ע"פ מש"כ חדשים לבקרים רבה אמונתך (מדרש תהלים כה).

חשבון הנפש: ראה ד"ה אין עומדין ה'תש"ב (בקונט' ביקור שיקאַגאָ) ובכ"מ.

אין טאָג-טעגלעכן לעבן: כי בכל יום חייב אדם לראות עצמו כאילו הוא יצא היום ממצרים (תניא רפמ"ז).

צוויי-פאַכיגען אופן: ראה ד"ה שה תמים (בס' המאמרים תרכ"ט) בביאור הענין שקרבן פסח הי' מן הכבשים ומן העזים. וכן במילה – הסרת הערלה (שאינו ערל. סור מרע), שהוא מהול (מ"ע). ואכ"מ.

*) הכוונה: סור מרע – כל' עזיבת החטא – ועשה טוב – אח"כ צ"ל עבודה מסודרת כמשנ"ת בעולת תמיד וכו'. וכן וע"ט באופן נעלה יותר כיתרון האור מתוך החושך.

ער באַשליסט כו': ראה תניא פמ"ז.

אלקינו . . חיות: ראה טושו"ע או"ח ס"ה. לקו"ת במדבר עג, ב.

דורך דעם אַלעם מקרב כו': ראה שם בפדר"א (פכ"ט) שבזכות מילה ופסח נגאלו ממצרים "ובזכותם אתם עתידין ליגאל בסוף".

נבואה-הבטחה: מיכה ז, טו.